ABD’den Çinli Yapay Zeka Şirketlerine Ağır Suçlama

ABD, Çinli şirketleri Claude, GPT ve Gemini gibi modellerden milyonlarca sorguyla veri çekerek yapay zeka yeteneklerini kopyalamakla suçluyor.

Claude, GPT ve Gemini Modellerinden Milyarlarca Token Çekildi

ABD ile Çin arasındaki yapay zeka rekabeti, gelişmiş çipler ve işlem gücü mücadelesinin ötesine geçerek modellerin bilgi birikimi, yetenekleri ve ürettikleri çıktılar üzerindeki denetim tartışmasına dönüştü. ABD merkezli yapay zeka geliştiricisi Anthropic ile federal istihbarat ve güvenlik kurumlarının gündeme getirdiği iddialara göre, Çin merkezli bazı teknoloji şirketleri Amerikan yapay zeka modellerinin yeteneklerini kendi sistemlerine aktarmak amacıyla endüstriyel ölçekte bilgi damıtma (knowledge distillation) faaliyetleri yürüttü. İddiaların merkezinde Claude, GPT, Gemini ve Grok gibi gelişmiş modellerden büyük miktarda çıktı elde edilmesi ve bu verilerin rakip sistemlerin eğitilmesinde kullanılması bulunuyor.

ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA), Federal Soruşturma Bürosu (FBI) ve Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı (CISA) tarafından yayımlandığı belirtilen ortak güvenlik raporunda, Çinli geliştiricilerin Amerikan yapay zeka sistemlerinden sistematik biçimde veri topladığı ileri sürüldü. Raporda DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun ve Z.AI gibi şirketlerin adları geçiyor. Güvenlik kurumlarının değerlendirmesine göre söz konusu faaliyetler, tek tek kullanıcıların model çıktılarından yararlanmasının çok ötesine geçerek milyonlarca sorguya yayılan, yüksek hacimli ve organize operasyonlar niteliği taşıyor.

İddiaların temelinde, yapay zeka sektöründe uzun süredir kullanılan bilgi damıtma tekniği yer alıyor. Bu yöntemde, daha gelişmiş veya daha büyük bir yapay zeka modelinin ürettiği yanıtlar, başka bir modelin eğitiminde ya da performansının iyileştirilmesinde kullanılabiliyor. Böylece yeni geliştirilen sistem, belirli görevlerde daha deneyimli bir modelin davranışlarını taklit etmeyi öğrenebiliyor. Bilgi damıtma tek başına yasa dışı veya kötü niyetli bir uygulama değil; tartışmanın merkezinde bu yöntemin nasıl, hangi izinlerle ve hangi ölçekte kullanıldığı bulunuyor.

Geliştiriciler, bilgi damıtma yoluyla bir modelin muhakeme, kodlama, matematiksel problem çözme ve talimatları takip etme becerilerini daha düşük maliyetle geliştirebiliyor. Geleneksel model eğitiminde büyük veri kümeleri, yüksek işlem kapasitesi, pahalı hızlandırıcı çipler ve ciddi miktarda elektrik gerekiyor. Buna karşılık güçlü bir modelin oluşturduğu örneklerden yararlanmak, belirli yeteneklerin daha az kaynakla öğrenilmesine imkân tanıyabiliyor. Bu nedenle damıtma, hem büyük teknoloji şirketlerinin hem de daha sınırlı kaynaklarla çalışan araştırma ekiplerinin başvurduğu yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.

Ancak ABD tarafının itirazı, bu tekniğin endüstriyel ölçekte ve yetkisiz biçimde kullanıldığı iddiasına dayanıyor. Amerikan güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine göre milyarlarca tokenın milyonlarca bağımsız sorgu üzerinden elde edilmesi, rakip modellerin yeteneklerini sistematik olarak kopyalamaya yönelik bir stratejiye işaret ediyor. Tokenlar, yapay zeka modellerinin metinleri işlerken kullandığı temel birimler olarak tanımlanıyor. Dolayısıyla milyarlarca tokenlık veri hacmi, yalnızca birkaç örnek yanıtın toplanmasından değil, büyük ölçekli bir veri üretimi ve toplama sürecinden söz edildiğini gösteriyor.

Anthropic tarafından paylaşılan analizlerde de benzer bir operasyonel tabloya dikkat çekiliyor. Şirketin verilerine göre DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax ile ilişkilendirilen faaliyetlerde yaklaşık 24 bin sahte hesap ve gri piyasa API köprüleri üzerinden Claude sistemlerine yönelik 16 milyondan fazla sorgu gerçekleştirildiği öne sürülüyor. Bu sorguların özellikle karmaşık mantık yürütme süreçleri, kod üretimi ve ileri düzey problem çözme yetenekleri üzerinde yoğunlaştığı belirtiliyor. Bu rakamlar, Anthropic’in tespit ve değerlendirmelerine dayanan iddialar olarak ele alınmalı; söz konusu faaliyetlerin her birinin bağımsız biçimde doğrulandığı veya adı geçen şirketlerin tüm ayrıntıları kabul ettiği anlamına gelmiyor.

Sahte hesaplar ve üçüncü taraf API erişim noktaları, bu tür operasyonların tespit edilmesini zorlaştırabilecek araçlar arasında bulunuyor. Normal şartlarda bir yapay zeka sağlayıcısı, müşterilerinin kullanım koşullarını, sorgu hacimlerini ve erişim biçimlerini takip edebiliyor. Ancak çok sayıda hesap kullanılması, trafiğin farklı aracılar üzerinden geçirilmesi veya sorguların farklı kullanıcılara dağıtılması, tek bir merkezden yürütülen faaliyetin parçalı ve sıradan kullanım gibi görünmesine neden olabiliyor. Bu nedenle tartışma yalnızca modellerin ürettiği verilerle değil, API erişimlerinin kim tarafından ve hangi amaçla kullanıldığıyla da ilgili.

ABD tarafındaki endişelerin önemli bir bölümü, gelişmiş modellerin en değerli özelliklerinin taklit edilmesi ihtimalinden kaynaklanıyor. Bir yapay zeka sisteminin ticari değeri yalnızca sahip olduğu parametre sayısından veya eğitim verilerinin büyüklüğünden oluşmuyor. Modelin karmaşık sorulara yaklaşımı, ara adımları değerlendirme biçimi, kod hatalarını bulma yeteneği ve zor problemlerde tutarlı sonuçlar üretmesi de önemli bir rekabet avantajı sağlıyor. Yüksek hacimli sorgularla bu davranışlara ilişkin örneklerin toplanması, rakip bir geliştiricinin kendi modelini belirli görevlerde daha başarılı hâle getirmesine yardımcı olabilir.

Bununla birlikte bir modelin yanıtlarını taklit etmek, o modelin bütün iç yapısını veya eğitim sürecini kopyalamakla aynı şey değil. Bir yapay zeka sisteminin parametreleri, eğitim verileri, mimari tercihleri ve optimizasyon yöntemleri, dışarıdan görülen yanıtlarından bütünüyle çıkarılamıyor. Damıtma yoluyla belirli yeteneklerin aktarılması mümkün olsa da sonuç, kaynak modelin birebir kopyası olmak zorunda değil. Ayrıca toplanan yanıtların kalitesi, çeşitliliği ve doğruluğu, eğitilen modelin elde edeceği kazanımları etkiliyor. Bu nedenle yüksek sorgu sayısı tek başına bir rakibin tüm yeteneklerinin başarıyla kopyalandığını kanıtlamıyor.

Tartışmanın bir diğer boyutunu maliyetler oluşturuyor. Gelişmiş yapay zeka modelleri geliştirmek, yalnızca çip satın almakla çözülebilecek bir problem değil. Büyük ölçekli veri hazırlama, model eğitimi, araştırma personeli, altyapı işletimi ve sürekli değerlendirme süreçleri ciddi kaynak gerektiriyor. Eğer bir şirket başka bir sağlayıcının modelinden çok sayıda örnek yanıt elde ederek kendi sistemini geliştirebiliyorsa, belirli alanlarda araştırma ve geliştirme maliyetlerini azaltabilir. ABD’nin ileri sürdüğü senaryonun ekonomik açıdan en önemli sonucu, milyarlarca dolarlık model geliştirme yatırımlarının sağladığı rekabet avantajının bir bölümünün rakipler tarafından daha düşük maliyetle elde edilebilmesi ihtimali.

Bu durum, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetini daha da karmaşık hâle getiriyor. Washington yönetimi uzun süredir gelişmiş çiplerin ve yarı iletken üretim ekipmanlarının Çin’e erişimini sınırlandıran politikalar üzerinde duruyor. Ancak işlem gücüne erişimin kısıtlanması, daha düşük maliyetli modeller geliştirme arayışını tamamen ortadan kaldırmıyor. Şirketler mevcut donanımları daha verimli kullanmaya, açık ağırlıklı modellerden yararlanmaya ve eğitim yöntemlerini iyileştirmeye çalışıyor. Bilgi damıtma tartışması da bu nedenle donanım kısıtlamalarının tek başına teknoloji üstünlüğünü korumaya yetmeyebileceğini gösteriyor.

Çinli şirketlerin ve Pekin merkezli yetkililerin yaklaşımı ise farklı. Çin tarafının suçlamaları reddederek bilgi damıtmanın küresel yapay zeka araştırmalarında kullanılan standart bir yöntem olduğunu savunduğu belirtiliyor. Çin Ticaret Bakanlığı’nın da iddiaları ABD’nin sektördeki üstünlüğünü koruma çabası ve çifte standart eleştirisi çerçevesinde değerlendirdiği aktarılıyor. Bu yaklaşımın temelinde, yapay zeka araştırmalarında bilgi paylaşımının, model çıktılarından öğrenmenin ve mevcut tekniklerin geliştirilmesinin sektörün doğal parçaları olduğu görüşü bulunuyor.

Burada kritik ayrım, meşru araştırma ile izinsiz ve sistematik veri toplama arasındaki sınırın nasıl çizileceği. Bir araştırmacının yayımlanmış bir modelin çıktısını incelemesi, farklı sistemleri karşılaştırması veya izin verilen bir API üzerinden örnekler elde etmesi, otomatik olarak kötüye kullanım anlamına gelmiyor. Buna karşılık hizmet koşullarını aşmak için sahte hesaplar oluşturulması, erişim sınırlamalarının dolanılması veya büyük miktarda çıktının ticari amaçla izinsiz biçimde toplanması farklı hukuki ve etik sorunlar doğurabilir. Bu ayrımın değerlendirilmesinde sözleşmeler, hizmet koşulları, ilgili ülkelerin mevzuatı ve somut kanıtlar belirleyici olacak.

Öte yandan tartışma yalnızca Amerikan şirketlerinin fikrî mülkiyet haklarıyla sınırlı değil. Güvenlik analistlerinin dikkat çektiği bir başka konu, Çinli geliştiricilerin Amerikan modellerine yönelttiği sorgularda hassas bilgilerin yanlışlıkla paylaşılmış olabileceği ihtimali. Bir modelin daha doğru yanıt vermesini sağlamak amacıyla sisteme şirket içi belgeler, yazılım kodları, güvenlik kayıtları veya operasyonel bilgiler girilebiliyor. Bu veriler gerekli önlemler alınmadan dış hizmetlere gönderildiğinde, model sağlayıcısının veri işleme politikalarına ve kullanılan hizmetin koşullarına bağlı olarak gizlilik ve güvenlik riskleri ortaya çıkabiliyor.

Bu durum, Çin açısından da bir veri güvenliği tartışması yaratıyor. Bir şirket rakip bir modelden daha fazla bilgi elde etmeye çalışırken kendi sistemlerine, müşterilerine veya altyapısına ilişkin hassas verileri yabancı bir hizmet sağlayıcısına gönderebilir. Dolayısıyla bilgi damıtma operasyonlarının yalnızca teknoloji transferi açısından değil, veri egemenliği ve kurumsal güvenlik bakımından da sonuçları bulunuyor. Bununla birlikte belirli hassas verilerin gerçekten sızdırıldığına ilişkin somut kanıtlar ortaya konulmadan, bu riskin gerçekleşmiş bir olay olarak sunulmaması gerekiyor.

Anthropic ve diğer model sağlayıcılarının karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biri de kötüye kullanımı tespit ederken meşru kullanıcıları engellememek. Yapay zeka hizmetleri dünya çapında araştırmacılar, yazılım geliştiriciler, öğrenciler ve şirketler tarafından kullanılıyor. Yüksek sorgu hacmi her zaman kötü niyetli faaliyet anlamına gelmediği gibi, birden fazla hesabın kullanılması da tek başına suç teşkil etmiyor. Bu nedenle sağlayıcıların yalnızca sorgu sayısına dayalı önlemler yerine, kullanım örüntülerini, hesap ilişkilerini, tekrar eden istemleri ve olağan dışı erişim davranışlarını birlikte değerlendirmesi gerekiyor.

ABD tarafında gündeme gelen karşı önlemler arasında şüpheli hesapları belirleme, erişim hızlarını sınırlandırma, belirli kullanıcıları daha düşük kapasiteli sistemlere yönlendirme ve model çıktılarının kötüye kullanımını zorlaştıracak teknik mekanizmalar geliştirme seçenekleri bulunuyor. Yanıtlara belirli ölçülerde gürültü eklenmesi de tartışılan yöntemler arasında yer alıyor. Ancak bu tür müdahalelerin dikkatli uygulanması gerekiyor. Yanıtlardaki rastgelelik veya doğruluk kaybı, yetkisiz veri toplamayı zorlaştırabilirken normal kullanıcıların deneyimini de olumsuz etkileyebilir. Özellikle yazılım geliştirme, bilimsel araştırma ve teknik analiz gibi doğruluğun kritik olduğu alanlarda aşırı kısıtlamalar ciddi sorunlar doğurabilir.

Daha sürdürülebilir bir yaklaşım, erişim kontrolleri ile kötüye kullanım tespitini bir araya getirmek olabilir. Sağlayıcılar, kullanım koşullarını ihlal eden hesapları engelleyebilir, API erişimlerini daha sıkı doğrulayabilir ve olağan dışı sorgu örüntülerini inceleyebilir. Ayrıca hassas model yeteneklerine erişimin risk temelli biçimde yönetilmesi ve kurumsal müşterilerin kimlik doğrulama süreçlerinin güçlendirilmesi de gündeme gelebilir. Bununla birlikte bu önlemlerin etkinliği, saldırganların farklı hesaplar ve erişim kanalları kullanarak kısıtlamaları aşma kapasitesine bağlı olacak.

Bütün bu gelişmeler, yapay zeka sektöründe açık modeller ile kapalı modeller arasındaki tartışmayı da yeniden gündeme taşıyor. Kapalı modellerin sağlayıcıları, sistemlerinin çalışma biçimi ve erişim yöntemleri üzerinde daha fazla kontrol sahibi olabiliyor. Açık ağırlıklı modeller ise geliştiricilere modelin davranışını inceleme, sistemi kendi altyapılarında çalıştırma ve belirli amaçlara göre uyarlama imkânı sunuyor. Ancak açık ağırlıklı bir modelin geliştirilmesi de önemli maliyetler gerektirebiliyor ve bu modellerin çıktıları başka sistemlerin eğitiminde kullanılabiliyor. Bu nedenle açıklık, güvenlik ve ticari koruma arasında basit bir tercih ilişkisi bulunmuyor.

Bilgi damıtma tartışması, yapay zeka modellerinin değerinin nasıl korunacağı sorusunu da öne çıkarıyor. Geleneksel yazılım sektöründe kaynak kodunun veya ticari sırların korunması önemliyken, üretken yapay zeka alanında modelin yanıtları da ekonomik değeri olan bir varlığa dönüşmüş durumda. Bir modelin binlerce farklı soruya verdiği yanıtların sistematik biçimde toplanması, modelin bazı yeteneklerini başka bir sisteme aktarmak için kullanılabilir. Bu nedenle şirketlerin yalnızca eğitim verilerini ve model ağırlıklarını değil, hizmetlerine erişim biçimlerini ve üretilen çıktılardan elde edilebilecek ekonomik değeri de koruması gerekiyor.

Bununla birlikte aşırı kısıtlamaların yapay zeka ekosistemine zarar verme ihtimali de göz ardı edilmemeli. Modellerin karşılaştırılması, bağımsız değerlendirmeler yapılması ve araştırmacıların sistemlerin güçlü ve zayıf yönlerini incelemesi, teknolojinin gelişmesi açısından önemli. Her türlü model çıktısı kullanımının şüpheli kabul edilmesi, araştırma faaliyetlerini ve rekabeti olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle uygulanacak politikaların, izinsiz ve sistematik veri çekme faaliyetleriyle meşru araştırma ve ürün geliştirme çalışmalarını birbirinden ayırması gerekiyor.

Sonuç olarak ABD’nin Çin merkezli bazı şirketlere yönelttiği bilgi damıtma suçlamaları, yapay zeka yarışının yeni aşamasını ortaya koyuyor. Mücadele artık yalnızca daha fazla çipe, daha büyük veri merkezlerine veya daha yüksek işlem kapasitesine sahip olmakla sınırlı değil. Modellerin yeteneklerinin nasıl geliştirildiği, bu yeteneklerden hangi koşullarda yararlanılabileceği ve yapay zeka çıktılarının ne ölçüde korunabileceği de stratejik rekabetin temel unsurları hâline geliyor.

Önümüzdeki dönemde tartışmanın üç temel başlıkta yoğunlaşması beklenebilir: Yetkisiz veri toplama iddialarının bağımsız kanıtlarla doğrulanması, yapay zeka sağlayıcılarının kötüye kullanımı önlemek için alacağı teknik önlemler ve bilgi damıtmanın hukuki sınırlarının netleştirilmesi. Bu süreçte en önemli meselelerden biri de güvenlik gerekçesiyle getirilen kısıtlamaların meşru araştırmaları ve küresel rekabeti gereksiz yere engellememesi olacak.

ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti, yapay zeka alanında ekonomik üstünlük, ulusal güvenlik, fikrî mülkiyet ve veri egemenliği başlıklarını aynı noktada buluşturuyor. İddiaların kapsamı ve doğrulanma düzeyi kadar, tarafların bu gelişmelere nasıl karşılık vereceği de sektörün geleceğini etkileyecek. Yapay zeka çağında rekabet avantajını korumak, yalnızca en güçlü modeli geliştirmekle değil, o modelin yeteneklerini güvenli biçimde sunmak ve teknolojik ilerleme ile meşru kullanım arasındaki dengeyi kurmakla mümkün olacak.

Osman Bayrak

Osman Bayrak

Girişimci, yapay zeka uzmanı, quant trader, analist, broker, fotoğrafçı...

Makaleler: 416