Bilim insanlarına göre Amazon yağmur ormanları, Dünya’nın yaklaşık 10 milyon yıldır deneyimlemediği “hipertropikal” bir iklim rejimine doğru hızla ilerliyor. Yeni yayımlanan kapsamlı bir çalışma, Amazon’un özellikle modern çağda benzeri görülmemiş daha yüksek sıcaklıklar ve daha uzun süreli kuraklıklarla karşı karşıya kaldığını ortaya koyuyor. Araştırma, Brezilya’nın Manaus kenti yakınlarında onlarca yıla yayılan ayrıntılı ölçümlere dayanıyor ve bu değişimin yalnızca bölgesel değil, küresel iklim dengesi açısından da kritik sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
Elde edilen bulgulara göre Amazon’daki aşırı sıcaklar ve kuraklıklar, ağaçlar üzerinde ciddi bir fizyolojik stres yaratıyor. Şiddetli kuraklık dönemlerinde toprak nemi normal seviyelerin yaklaşık üçte birine kadar düşüyor. Bu durum, ağaçların yapraklarındaki gözenekleri kapatmasına yol açıyor ve böylece fotosentez için gerekli olan karbondioksit alımı büyük ölçüde azalıyor. Özellikle son yıllarda art arda yaşanan El Niño kaynaklı kuraklıklar, birçok ağacın özsuyu akışının tıkanmasına ve bilim insanlarının “hidrolik yetmezlik” olarak adlandırdığı ölümcül bir sürece girmesine neden oldu.
Araştırmacılar, bu stresin artık geçici olmadığını, yapısal bir dönüşüme işaret ettiğini söylüyor. Amazon’da hızlı büyüyen ve hafif yapılı ağaç türleri ilk ölenler arasında yer alıyor. Bu da ekosistemin genel dengesini bozuyor. Çalışmaya göre, bu süreç yıllık ağaç ölüm oranlarını %55’e varan oranlarda artırmış durumda. Daha da endişe verici olan ise gelecek projeksiyonları. Bilim insanları, mevcut eğilimlerin sürmesi halinde 2100 yılına kadar Amazon’un yılda yaklaşık 150 gün aşırı kuraklık yaşayabileceğini öngörüyor. Bu kurak günlerin, geçmişte düzenli olarak yağış alan aylara bile yayılabileceği belirtiliyor.
Bu tablo, Amazon’un dünya için hayati olan rolünü de tehdit ediyor. Uzun yıllardır gezegenin en büyük karbon yutaklarından biri olan Amazon, atmosferden devasa miktarda karbondioksit emerek iklim krizini yavaşlatan bir denge unsuru işlevi görüyor. Ancak araştırmacılar, mevcut gidişatın devam etmesi halinde ormanların karbon emmeyi bırakıp net karbon salıcısına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Böyle bir kırılma noktası, küresel ısınmayı hızlandırabilecek zincirleme etkiler yaratabilir.
Çalışmanın baş yazarı Jeff Chambers, “hipertropikal” kavramının özellikle seçildiğini vurguluyor. Bu terim, yalnızca sıcak bir iklimi değil; aşırı sıcaklıkla birleşen kronik kuraklığı tanımlıyor. Chambers’a göre bu koşullar, Amazon’un eşsiz biyoçeşitliliğini, milyonlarca bitki ve hayvan türünü ve bu ekosisteme bağlı yerel toplulukların yaşamını doğrudan tehdit ediyor. Sorun yalnızca ağaçların ölmesi değil; gezegenin iklim dengesini ayakta tutan bütüncül bir sistemin zayıflaması anlamına geliyor.
Bilim insanları, Amazon’daki bu dönüşümün insan faaliyetleriyle bağlantılı olduğunu açıkça ifade ediyor. Küresel ısınma, ormansızlaşma, yangınlar ve bölgesel arazi kullanımı değişiklikleri, “hipertropikal” koşulların hızla yerleşmesine zemin hazırlıyor. Araştırmacılar, Amazon’un geleceğinin hâlâ tamamen yazılmadığını ancak emisyonların hızla azaltılmaması ve ormanların korunmaması halinde geri dönüşü olmayan bir eşik aşılabileceğini belirtiyor.
Amazon’un kaderi, yalnızca Güney Amerika’yı değil, Dünya’nın iklim geleceğini de doğrudan ilgilendiriyor. Bu nedenle bilim insanları, bu bulguların bir alarm zili olarak görülmesi gerektiği konusunda hemfikir.








