Çin, ABD ve müttefiklerinin uyguladığı ihracat kısıtlamalarına rağmen yapay zeka çip üretim kapasitesini artırmayı başarıyor. Bunu yeni ve yasaklı üretim makineleri ithal ederek değil, hâlihazırda sahip olduğu çip üretim altyapısını modernize ederek gerçekleştiriyor. Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre Çinli yarı iletken üreticileri, ASML’nin en gelişmiş EUV makinelerine erişemese de, mevcut derin ultraviyole (DUV) litografi sistemlerini ileri seviyeye taşıyarak 7 nanometre ölçeğinde çipler üretebiliyor.
ABD ve Hollanda’nın ihracat kontrolleri, ASML’nin en ileri litografi makinelerinin Çin’e satışını engelliyor. Ancak bu sınırlamalar, daha önce satın alınmış ve kullanımı yasal olan ekipmanları kapsamıyor. Çinli üreticiler de bu boşluktan yararlanarak, eski ASML sistemlerini yurtdışından tedarik edilen gelişmiş bileşenlerle güncelliyor. İkincil pazarlardan alınan wafer taşıma sistemleri, optik parçalar ve hizalama sensörleri sayesinde üretim hassasiyeti artırılıyor ve daha karmaşık çip tasarımları mümkün hale geliyor.
Bu yaklaşımın en dikkat çekici örneklerinden biri, ASML’nin Twinscan NXT:1980i gibi DUV tabanlı sistemlerinin 7 nm üretim için uyarlanması. Normal şartlarda bu ölçekteki çipler EUV makineleriyle üretiliyor. Ancak Çinli tesisler, DUV litografiyi defalarca kullanmayı içeren çoklu desenleme yöntemine başvuruyor. Bu teknik daha maliyetli ve yavaş olsa da, yapılan donanım iyileştirmeleri sayesinde verimlilik artırılıyor ve üretim kayıpları azaltılıyor.
Çin’in en büyük çip üreticisi SMIC ile teknoloji devi Huawei’nin, bu yöntemlerle gelişmiş yapay zeka ve akıllı telefon çipleri ürettiği biliniyor. Bu çipler, performans açısından küresel liderlerle birebir rekabet etmese de, Çin’in iç pazar ihtiyaçlarını karşılamak ve teknolojik bağımsızlığını güçlendirmek açısından kritik önem taşıyor. Özellikle yapay zeka uygulamalarında kullanılan hızlandırıcı çipler, bu strateji sayesinde Çin ekosistemi içinde geliştirilmeye devam ediyor.
Öte yandan bu durum, ABD öncülüğünde yürütülen yarı iletken kısıtlama politikasının sınırlarını da ortaya koyuyor. Washington, Hollanda, Japonya ve Güney Kore gibi müttefikleriyle birlikte sadece ekipman satışlarını değil, servis ve teknik desteği de kısıtlamaya çalışıyor. ASML, Çin’deki mevcut makinelerin bakımını yapabiliyor ancak üretim doğruluğunu ileri seviyeye taşıyacak kritik yükseltmeleri gerçekleştiremiyor. Buna rağmen Çinli üreticilerin, dolaylı tedarik kanalları ve mühendislik uyarlamalarıyla ilerleme sağlaması, yaptırımların beklenen etkiyi tam olarak yaratamadığını gösteriyor.
Uzmanlara göre Çin’in bu stratejisi, kısa vadede maliyetli ve verim açısından sınırlı olsa da, uzun vadede yerli yarı iletken ekosistemini güçlendirebilir. Aynı zamanda bu durum, küresel teknoloji rekabetinde “tam kopuş” yerine, kısıtlamalar altında bile devam eden bir uyum ve adaptasyon sürecinin yaşandığını ortaya koyuyor.








