Darren Mowry, Google’ın Cloud, DeepMind ve Alphabet’i kapsayan küresel girişim organizasyonunun başında yer alan isim olarak, üretken yapay zekâ ekosisteminde iki iş modelinin ciddi risk altında olduğunu açıkladı. Mowry’ye göre LLM sarmalayıcıları ve yapay zekâ toplayıcıları, sektör olgunlaştıkça sürdürülebilir büyüme konusunda zorlanabilir. Üretken yapay zekâ patlamasının ilk döneminde hızla yatırım çeken bu girişimlerin, artık “motor arıza lambasının yandığı” bir aşamaya geldiği ifade ediliyor.
LLM sarmalayıcıları; OpenAI tarafından geliştirilen GPT modelleri, Anthropic tarafından sunulan Claude veya Google DeepMind tarafından geliştirilen Gemini gibi büyük dil modellerini temel alarak, bunların üzerine bir kullanıcı deneyimi ve ürün katmanı inşa eden girişimler olarak tanımlanıyor. Bu şirketler genellikle belirli bir probleme odaklanıyor; örneğin eğitim, içerik üretimi veya müşteri hizmetleri gibi alanlarda yapay zekâ destekli çözümler sunuyor. Ancak temel teknolojiye sahip olmadan yalnızca mevcut modeli “beyaz etiketli” biçimde sunan yapıların rekabet avantajı hızla eriyor.
Yapay zekâ toplayıcıları ise birden fazla büyük dil modelini tek bir arayüz ya da API altında birleştirerek kullanıcıya seçenek sunan platformlar olarak öne çıkıyor. Bu yapı ilk etapta esneklik ve maliyet optimizasyonu sağlasa da, model sağlayıcıların doğrudan kurumsal müşterilere gelişmiş özellikler sunmaya başlaması, aracı katmanların marjlarını daraltıyor. Mowry, sektörün artık yalnızca arka uç modeline dayalı iş fikirlerine sabrının kalmadığını vurguluyor. Gerçek rekabet avantajının yatay farklılaşma ya da dikey uzmanlaşma ile mümkün olabileceğini, yani belirli bir sektöre özgü derin entegrasyon ve fikri mülkiyet üretmenin kritik hale geldiğini belirtiyor.
Bu tablo, 2000’lerin sonu ve 2010’ların başındaki bulut bilişim girişimlerine benzetiliyor. Amazon kendi kurumsal araçlarını geliştirip müşteriler bulut hizmetlerini doğrudan yönetmeye başladığında, yalnızca aracılık yapan birçok girişim piyasadan silinmişti. Ayakta kalabilenler ise güvenlik, geçiş danışmanlığı ve DevOps gibi katma değerli hizmetler ekleyen şirketler olmuştu. Benzer bir dönüşümün bugün yapay zekâ alanında yaşandığı görülüyor. Model sağlayıcıların kurumsal özellikleri doğrudan entegre etmesi, toplayıcı girişimlerin manevra alanını daraltıyor.
Mowry ayrıca içerik toplama ve basit yönlendirme iş modellerinin büyüme potansiyelinin sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Kullanıcıların artık yalnızca model seçimi değil, optimizasyon, özelleştirme ve özgün veri entegrasyonu talep ettiğini belirtiyor. Bu durum, salt erişim sağlayan platformların değil; veri, algoritma ve sektör bilgisiyle derinleşen çözümlerin öne çıkacağına işaret ediyor.
Öte yandan yapay zekâ alanında tüm segmentler risk altında değil. 2025 yılında özellikle geliştirici araçları ve “titreşim kodlama” (vibe coding) olarak adlandırılan yeni nesil üretken yazılım geliştirme yaklaşımlarının yatırımcı ilgisini artırdığı görülüyor. Replit, Lovable ve Cursor gibi girişimler büyük yatırımlar ve hızlı kullanıcı artışıyla dikkat çekiyor. Bu şirketler yalnızca bir modeli sarmalamak yerine, yazılım geliştirme süreçlerini kökten dönüştüren araçlar sunarak daha güçlü bir değer önerisi oluşturuyor.
Mowry, yapay zekânın ötesinde biyoteknoloji ve iklim teknolojisi alanlarında da önemli fırsatlar olduğunu ifade ediyor. Özellikle büyük veri kümelerinin analiz edilmesi ve modelleme kapasitesinin artması, bu sektörlerde gerçek ekonomik ve toplumsal değer üretme potansiyelini artırıyor. Yapay zekâ altyapısının olgunlaşması, diğer sektörlerde çarpan etkisi yaratabilecek bir kaldıraç görevi görüyor.
Sonuç olarak, üretken yapay zekâ ekosisteminde ilk dalga heyecan yerini daha seçici ve sürdürülebilir iş modellerine bırakıyor. Sadece mevcut LLM’lere dayalı arayüz geliştiren girişimler için risk artarken, özgün veri, sektörel uzmanlık ve güçlü fikri mülkiyet üreten şirketler yeni dönemin kazananları olmaya aday görünüyor.








