Robotlar Geliyor Demeyin, Zaten Buradalar

“Gelecek geldiğinde…” diye başlayan cümleler kurmayı severiz ama çoğu zaman o gelecek sessizce gelir, biz fark ettiğimizde zaten içindeyizdir. Robotlar da öyle geldi. Kimsenin üstüne ışınlanarak inmedi, dramatik sahnelere gerek duymadı. Ofislerin, hastanelerin, fabrikaların ve hatta evlerimizin sessiz köşelerinde çoktan yerlerini aldılar. O yüzden artık “Robotlar geliyor” demek nostaljik bir gaf olmaktan öteye gitmiyor.

Bugün sabah kahvenizi sipariş ettiğinizde ekran arkasındaki yazılım, kimin hangi sırada olduğunu hesaplayan bir algoritma ile çalıştı. O algoritmayı yazan mühendislerin yan masasında veri analistleri, robotik destekli üretim zincirlerinden gelen verileri analiz ediyordu. Belki de akşam evde temizlik yapan o küçük, sessiz süpürge robotu sizin düşündüğünüzden daha fazlasını yapıyor: evin haritasını çıkarıyor, öğreniyor, karar veriyor. Bu artık “mekanik” bir cihazdan çok daha fazlası.

Sanayi devriminden bu yana makinelerin işgücüne katılımı hep bir dönüşümün habercisi oldu. Ancak bugünkü fark şu: Robotlar sadece fiziksel işleri değil, düşünsel ve karar alma süreçlerini de üstlenmeye başladı. Artık yapay zeka destekli robotlar, bir röntgeni doktorlardan daha doğru yorumlayabiliyor, bir yasal belgeyi saniyeler içinde özetleyebiliyor, hatta müşteri temsilcisi olarak karşınıza çıkabiliyor. Fiziksel değil, dijital bir biçimde, zihinsel alanlarımıza sızıyorlar.

Birçok kişi hâlâ robot denince insan biçimli, metalik gövdeli makineleri hayal ediyor. Oysa robot, bir formdan çok bir işlevdir artık. Bir chatbot, bir otomatik yanıt sistemi, üretim bandındaki bir kol, hatta trafiği yöneten otonom sistemler… Hepsi birer robot. Hepsi çoktan burada.

Bu durumun duygusal ve sosyolojik yansımaları da var. İnsanlık, yüzyıllardır kendine özgü olarak gördüğü şeyleri –zeka, öğrenme, karar verme– artık bir başka “şeye” kaptırıyor. İşte bu yüzden robotların gelişi bir teknolojik evrimden öte, kimliksel bir kırılma noktası. Biz kimiz? Bizi özgün kılan nedir? Bu sorulara verdiğimiz cevaplar, robotlarla birlikte yeniden şekilleniyor.

Elbette bu gelişme ne salt bir tehdit ne de mutlak bir kurtuluş. Doğru yönlendirilirse üretkenliği artıran, insanı yaratıcılığına odaklanmaya iten bir dönüşüm olabilir. Ama aynı zamanda eşitsizlikleri derinleştiren, kontrolün birkaç merkezin eline geçtiği bir distopyaya da evrilebilir. Tercih, robotlarda değil; bizde.

Robotlar çoktan geldiler, hatta koltuklarına kuruldular. Artık mesele onların gelip gelmeyeceği değil; biz insanlığın geri kalan kısmı olarak, onların yanında nasıl yer alacağımız. Robotlarla rekabet etmek değil, birlikte var olmanın yolunu bulmak zorundayız. Çünkü bu artık bir yarış değil, bir ortak yaşam meselesi.

Unutmayın, geleceğe dair tüm soruların cevabı belki de şimdide gizli. Çünkü gelecek geldi. Robotlar geldi. Buradalar…

l-bayrak

l-bayrak

Eğitimci, araştırmacı yazar...

Makaleler: 423