Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Abdulilah Ece, yapay zeka ve ileri yazılım teknolojilerinin ilaç tasarım sürecini hızlandırıp maliyetleri önemli ölçüde azalttığını, aynı zamanda daha güvenli ve etkili ilaçların geliştirilmesini sağladığını söyledi.
“Milyonlarca molekül laboratuvara bile girmeden taranabiliyor”
Biruni Üniversitesi’nden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Abdulilah Ece, klasik ilaç geliştirme süreçlerinin oldukça yüksek maliyetli ve uzun süreli olduğunu hatırlatarak, bir ilacın piyasaya çıkış maliyetinin yaklaşık 3 milyar doları bulabildiğini belirtti.
Ancak bilgisayar destekli ilaç tasarımı ile bu yükün büyük ölçüde hafifletilebildiğini ifade eden Ece, “Gelişmiş yazılımlar sayesinde daha sentezlenmeden milyonlarca molekül sanal ortamda taranabiliyor. Örneğin bir çalışmamda 150 milyondan fazla maddeyi Alzheimer’a karşı tarayıp umut vadeden 15 adayı belirledim.” dedi.
Yan etkileri azaltmak için de kritik rol oynuyor
Prof. Dr. Ece, bilgisayar ortamında moleküllerin yalnızca hedef proteinle değil, vücutta başka hangi proteinlerle etkileşime girebileceğinin de analiz edilebildiğini vurguladı. Böylece yalnızca hedefe odaklanan ilaç adaylarının geliştirildiğini, bunun hem hastalar açısından daha güvenli tedavi anlamına geldiğini hem de doğaya salınan kimyasal atık miktarını azalttığını söyledi.
“Yapay zekanın etkisi donanım ve veri artışıyla katlandı”
Yapay zekanın uzun zamandır bilim dünyasında kullanıldığını belirten Ece, son yıllarda donanım kapasitesi ve büyük veri kaynaklarının artışıyla bu teknolojilerin çok daha verimli hale geldiğini dile getirdi.
Türkiye’den dünyaya: Eğitim ve araştırma çalışmaları
Prof. Dr. Ece, Biruni Üniversitesi’nde kurduğu ECE Research araştırma grubunda, dünyanın önde gelen yazılım firmalarından destek alarak yüksek donanımlı bilgisayarlarla ‘in siliko’ laboratuvar ortamında ilaç tasarım çalışmaları yaptıklarını anlattı.
Konuya ilişkin hem Türkiye’de hem de yurtdışında eğitimler verdiğini belirten Ece, İrlanda’daki Trinity College Dublin ve İngiltere Biyokimya Derneği gibi kurumlarda ders ve sunumlar yaptığını, Türkiye’de de pek çok uygulamalı eğitim programı düzenlediklerini söyledi.
Ancak buna rağmen bilgisayar destekli ilaç tasarımı alanında uzman sayısının halen yetersiz olduğunu kaydetti.
“Türkiye’de disiplinler arası önyargılar aşılmalı”
İlaç tasarımının tıp, kimya, biyoloji gibi birçok alanın iş birliğini gerektirdiğinin altını çizen Ece, “Ne yazık ki Türkiye’de meslekler arası duvarlar hala yüksek. Meslek icra etmek ile bilim yapmak birbirinden ayrı tutulmalı. Gerçek bilimsel başarı ancak disiplinler arası iş birliğiyle mümkün.” dedi.
Bu önyargıların zamanla aşılacağına inandığını ifade eden Ece, tamamen yerli bir ilacın üretileceğine de yürekten inandığını sözlerine ekledi.
Bu gelişmeler, Türkiye’nin ilaç AR-GE’sinde küresel düzeyde rekabet edebilmesi için büyük önem taşıyor. Yapay zeka destekli ilaç tasarımı, sadece maliyet ve zaman tasarrufu değil, aynı zamanda daha güvenli ilaçlar için de umut vadediyor.
