New York Times muhabiri ve Bad Blood (Kötü Kan) kitabının yazarı John Carreyrou’nun öncülüğünde altı yazar, pazartesi günü Kaliforniya federal mahkemesinde Elon Musk’ın xAI’ı, Anthropic, Google, OpenAI, Meta Platforms ve Perplexity’ye karşı dikkat çekici bir dava açtı. Yazarlar, söz konusu şirketlerin kitaplarını yapay zeka sistemlerini eğitmek amacıyla izinsiz şekilde kullandığını öne sürüyor.
Dava dosyasında, yapay zeka alanında faaliyet gösteren büyük teknoloji şirketlerinin, telif hakkıyla korunan eserleri sistematik biçimde veri havuzlarına dahil ettiği ve bunun yazarların ekonomik ve manevi haklarını ihlal ettiği savunuluyor. Bu yönüyle dava, son dönemde telif hakkı sahiplerinin teknoloji devlerine karşı açtığı çok sayıda davanın yeni bir halkasını oluşturuyor. Ancak bu dosya, xAI’nin davalı olarak yer aldığı ilk telif davası olması bakımından ayrı bir önem taşıyor.
Yazarların açtığı dava, benzer davalardan önemli bir noktada ayrışıyor. Davacılar, geniş kapsamlı bir sınıf davası (class action) oluşturma yoluna gitmiyor. Şikayet dilekçesinde, sınıf davalarının çoğu zaman davalı şirketlerin lehine sonuçlandığı, çünkü bu yapının şirketlere çok sayıda davacıyla tek bir uzlaşma üzerinden pazarlık yapma imkânı sunduğu vurgulanıyor. Yazarlar, bireysel ve sınırlı sayıda davacıyla ilerlemenin, hak ihlallerinin daha net ortaya konulmasını sağlayacağını savunuyor.
Davanın arka planında, yapay zeka modellerinin nasıl ve hangi verilerle eğitildiğine dair süregelen küresel tartışma bulunuyor. Büyük dil modellerinin, kitaplar, haber arşivleri ve akademik çalışmalar gibi yüksek kaliteli metinlere ihtiyaç duyduğu, ancak bu içeriklerin çoğunun açık rıza veya lisans anlaşması olmadan kullanıldığı iddiaları giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor. Yazarlar ve yayıncılar, bu durumun yalnızca telif ihlali değil, aynı zamanda yaratıcı emeğin değersizleştirilmesi anlamına geldiğini savunuyor.
Öte yandan teknoloji şirketleri, daha önceki benzer davalarda, yapay zeka eğitiminde kullanılan verilerin “adil kullanım” (fair use) kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmüştü. Ancak hukukçular, bu argümanın mahkemeler tarafından nasıl yorumlanacağının hâlâ netleşmediğine dikkat çekiyor. Özellikle ticari amaç güden ve doğrudan gelir üreten yapay zeka ürünlerinde, adil kullanım savunmasının zayıflayabileceği görüşü öne çıkıyor.
Bu dava, yalnızca tarafları açısından değil, yapay zeka sektörünün geleceği bakımından da kritik sonuçlar doğurabilir. Mahkemeden çıkacak olası bir karar, YZ şirketlerini lisanslı veri kullanımına zorlayabilir, yeni telif anlaşmalarının önünü açabilir ve sektörün maliyet yapısını köklü biçimde değiştirebilir. Aynı zamanda yazarlar, gazeteciler ve diğer içerik üreticileri için dijital çağda telif haklarının nasıl korunacağına dair emsal niteliğinde bir kararın kapısını aralayabilir.








