Türkiye’de dijital platformların denetimini köklü biçimde değiştirecek kapsamlı bir düzenleme, TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu’nda kabul edildi. Sosyal ağ sağlayıcıları ve oyun platformlarını doğrudan ilgilendiren kanun teklifi, özellikle çocukların çevrimiçi ortamlarda maruz kaldığı risklere karşı sistematik bir koruma mekanizması kurmayı hedefliyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte hem platformların işleyişi hem de ebeveynlerin dijital denetim kapasitesi köklü bir dönüşüm geçirecek.
Teklifin en çarpıcı maddesi, sosyal medya kullanımına getirilen yaş sınırıdır. Kabul edilen düzenlemeye göre sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara artık hizmet sunamayacak. Bu hükmün uygulamaya yansıması için platformların yaş doğrulama sistemleri başta olmak üzere her türlü teknik önlemi alması zorunlu hale getiriliyor. Yalnızca kural koymakla yetinilmiyor; platformların bu tedbirleri kendi sitelerinde kamuoyuyla paylaşması da şart koşuluyor. 15 ile 18 yaş arasındaki kullanıcılar için ise genel kullanıcı kitlesinden ayrıştırılmış, çocuğa özgü özel hizmet modelleri sunulması gerekecek. Bu düzenleme, Avustralya’nın 2024 sonunda hayata geçirdiği 16 yaş sınırı uygulamasından sonra dünyanın en kapsamlı yaş kısıtlamalarından biri olma özelliği taşıyor.
Ebeveyn kontrolü meselesinde de düzenleme önemli yenilikler içeriyor. Bugüne kadar pek çok platformda bu araçlar ya yetersiz kalıyor ya da teknik bilgi gerektiren karmaşık menülere gömülüyordu. Yeni düzenlemeyle birlikte platformlar, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçlarını zorunlu olarak sunmak durumunda. Bu araçlar sayesinde aileler çocuklarının hesap ayarlarını doğrudan denetleyebilecek, oyun içi satın almalar ile ücretli üyelikler ebeveyn onay mekanizmasına bağlanacak ve platforma günlük ya da haftalık olarak ayrılan süre izlenip sınırlandırılabilecek. Dijital bağımlılık ve aşırı ekran süresi konusundaki kaygıların giderek büyüdüğü bir ortamda bu düzenleme, aile otoritesini tekrar merkeze alan önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Düzenleme yalnızca sosyal medyayla sınırlı kalmıyor; milyonlarca çocuğun saatlerini geçirdiği oyun platformlarını da resmi olarak kapsama alıyor. Türkiye’den günlük 100 binin üzerinde erişim alan yurt dışı kaynaklı oyun platformları, ülkemizde yasal bir temsilci atamak ve bu bilgiyi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na bildirmek zorunda kalacak. Temsilci zorunluluğu, bugüne kadar uluslararası platformlarla yaşanan hukuki muhataplık sorunlarının önüne geçmeyi amaçlıyor. Bunun yanı sıra oyunlar yaş kriterlerine göre derecelendirilecek; usulüne uygun sınıflandırılmayan içerikler ise platformdan kaldırılacak. Bu önlem, özellikle şiddet ve cinsel içerik barındıran oyunların küçük yaş gruplarına ulaşmasını engellemek açısından kritik bir işlev üstleniyor.
Düzenlemenin uygulanabilirliğini güvence altına alacak yaptırım mekanizmaları da dikkat çekici bir ağırlık taşıyor. Günlük 10 milyonun üzerinde erişim alan sosyal ağ sağlayıcıları, aldatıcı reklamları engellemek ve mahkeme kararlarını en geç bir saat içinde uygulamak yükümlülüğü altına giriyor. Bu süre sınırı, özellikle içerik kaldırma kararlarında yaşanan gecikmeleri doğrudan hedef alıyor. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen platformlara önce reklam yasağı uygulanacak, ardından yüzde 90’a varan oranlarda internet trafiği bant genişliği daraltması devreye girebilecek. Oyun platformları içinse 30 milyon liraya kadar idari para cezası ve yüzde 50’ye varan bant daraltma yaptırımları öngörülüyor. Tüm bu hükümlerin düzenlemenin Resmî Gazete’de yayımlanmasından altı ay sonra yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Düzenlemeyi küresel bağlamda değerlendirmek gerekirse, Türkiye bu adımla yoğunlaşan bir uluslararası eğilimin parçası hâline geliyor. Avrupa Birliği Dijital Hizmetler Yasası, İngiltere Çevrimiçi Güvenlik Yasası ve Avustralya’nın sosyal medya yaş sınırı gibi düzenlemeler, devletlerin büyük teknoloji şirketlerini çocuk güvenliği konusunda hesap verebilir kılma kararlılığının somut göstergeleri. Ortak paydada şu gerçek yatıyor: Platformların kendi kendini denetleme modeli artık yeterli bulunmuyor ve yasal zorunluluk çerçeveleri giderek genişliyor.
Eleştiriler açısından değerlendirildiğinde, yaş doğrulama sistemlerinin pratikte ne ölçüde etkili olacağı en çok tartışılan konu olarak öne çıkıyor. Kimlik tabanlı doğrulama yöntemleri mahremiyet kaygılarını beraberinde getirirken, beyan esaslı yöntemler kolaylıkla aşılabiliyor. Düzenlemenin başarısı büyük ölçüde denetim altyapısının ne kadar etkin kurulacağına ve platformların teknik uyum kapasitesine bağlı olacak. BTK’nın bu süreçteki izleme ve yaptırım kapasitesi de belirleyici bir etken olarak öne çıkıyor.
Sonuç olarak TBMM komisyonundan geçen bu düzenleme, Türkiye’nin çocukların dijital güvenliğine yaklaşımında somut bir kırılma noktasını temsil ediyor. Artık soru, platformların bu kurallara uyup uymayacağı değil; devletin bu uyumu ne ölçüde ve ne hızda sağlayabileceğidir.








